Wanneer is een werkgever aansprakelijk voor gehoorschade in de maakindustrie?

Reacties uitgeschakeld

Een werkgever in de maakindustrie is aansprakelijk voor gehoorschade zodra hij zijn wettelijke zorgplicht niet nakomt. Dat betekent: geen risico-inventarisatie uitvoeren, geen adequate gehoorbescherming verstrekken of werknemers niet informeren over de gevaren van geluid op de werkvloer. Gehoorschade is permanent en onomkeerbaar, dus de lat voor preventie ligt hoog. In dit artikel lees je precies wanneer aansprakelijkheid ontstaat, welke regels gelden en wat je als werkgever of werknemer moet weten.

Wanneer is een werkgever wettelijk aansprakelijk voor gehoorschade?

Een werkgever is aansprakelijk voor gehoorschade wanneer hij zijn zorgplicht heeft geschonden zoals vastgelegd in artikel 7:658 van het Burgerlijk Wetboek. Die zorgplicht houdt in dat de werkgever alle redelijkerwijs mogelijke maatregelen neemt om gehoorschade te voorkomen. Doet hij dat niet, en ontwikkelt een werknemer lawaaislechthorendheid of tinnitus, dan kan de werkgever aansprakelijk worden gesteld voor de geleden schade.

De wet gaat daarbij uit van een omgekeerde bewijslast: de werkgever moet aantonen dat hij aan zijn verplichtingen heeft voldaan. Kan hij dat niet, dan is aansprakelijkheid al snel een feit. Dat maakt het voor werkgevers in lawaaierige omgevingen zoals de maakindustrie, metaalbewerking of machinefabrieken extra belangrijk om alles goed te documenteren en te organiseren.

Welke geluidsgrenswaarden gelden in de maakindustrie?

In de maakindustrie gelden dezelfde wettelijke grenswaarden als in de rest van het Nederlandse arbeidsrecht. Het wettelijk kader staat in hoofdstuk 6, afdeling 3 van het Arbobesluit, met specifieke maatregelen beschreven in artikel 6.8. De grenswaarden zijn als volgt:

Vanaf 80 dB(A): de werkgever is verplicht gehoorbescherming aan te bieden en de blootstelling op te nemen in de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E).
Bij 83 dB(A): een werknemer mag maximaal vier uur zonder gehoorbescherming werken. In de overige vier uur mag er geen hoog geluidsniveau meer voorkomen.
Boven 85 dB(A) daggemiddelde: gehoorbescherming dragen is verplicht, zonder uitzondering.

Ter vergelijking: een normaal gesprek produceert circa 60 dB(A), terwijl machines in de metaalbewerking of op de productievloer gemakkelijk 90 tot 100 dB(A) halen. De decibelschaal is logaritmisch, wat betekent dat elke stijging van 3 dB de hoeveelheid geluid verdubbelt en de maximaal veilige blootstellingsduur halveert. Bij 97 dB(A) kan gehoorschade al na acht minuten ontstaan. Dat maakt langdurige blootstelling aan ogenschijnlijk gematigd geluid gevaarlijker dan een korte piek.

Wat moet een werkgever doen om gehoorschade te voorkomen?

Preventie begint bij een gedegen RI&E waarin geluidsniveaus op alle werkplekken zijn gemeten en vastgelegd. Maar dat is pas het begin. Een werkgever in de maakindustrie, metaalbewerking of machinefabriek heeft daarnaast de volgende verplichtingen:

Informeer werknemers over de risico’s van geluid en de grenswaarden die op hun werkplek gelden.
Verstrek kwalitatieve gehoorbescherming die past bij het geluidsniveau op de werkvloer. Goedkope standaard oordopjes voldoen vaak niet aan de praktische eisen van een volle werkdag.
Organiseer periodieke gehoortesten voor werknemers die dagelijks worden blootgesteld aan geluid boven de 80 dB(A).
Neem technische maatregelen waar mogelijk, zoals het inkapselen van machines of het inrichten van geluidsarme werkplekken.
Leg alles vast in de RI&E, inclusief een concreet plan van aanpak. De ondernemingsraad kan hier actief op toezien.

Een praktische vuistregel: als je op een afstand van één meter je stem moet verheffen om verstaanbaar te zijn, is het geluidsniveau al hoog genoeg om actie te ondernemen.

Hoe bewijst een werknemer dat gehoorschade door het werk is ontstaan?

Bewijs leveren is in de praktijk een van de lastigste onderdelen van een claim. Gehoorschade ontwikkelt zich geleidelijk en sluipend, juist omdat de schade zich opbouwt onder de pijngrens. Toch zijn er meerdere manieren waarop een werknemer aannemelijk kan maken dat de schade werkgerelateerd is:

Audiologisch onderzoek dat een gehoorverliespatroon laat zien dat typisch is voor lawaaislechthorendheid, namelijk een dip bij de hogere frequenties.
Arbeidshistorie waaruit blijkt dat de werknemer jarenlang in een lawaaierige omgeving heeft gewerkt, zoals een machinefabriek of productiehal.
Bedrijfsdocumentatie, of het ontbreken daarvan. Als de werkgever geen RI&E kan overleggen of niet kan aantonen dat hij gehoorbescherming heeft verstrekt, werkt dat in het voordeel van de werknemer.
Getuigenverklaringen van collega’s die dezelfde werkomstandigheden hebben meegemaakt.

Omdat de bewijslast bij de werkgever ligt, hoeft de werknemer niet te bewijzen dat de schade door het werk is veroorzaakt. De werknemer moet aannemelijk maken dat er schade is en dat hij in een risicovolle omgeving heeft gewerkt. De werkgever moet vervolgens aantonen dat hij zijn zorgplicht is nagekomen.

Welke schadevergoeding kan een werknemer claimen bij gehoorschade?

Bij bewezen aansprakelijkheid kan een werknemer verschillende vormen van schadevergoeding claimen. Het gaat daarbij om:

Materiële schade: kosten voor medische behandelingen, hoorapparaten, audiologisch onderzoek en eventueel verlies van arbeidsvermogen als het gehoorverlies de werkzaamheden beperkt.
Immateriële schade (smartengeld): vergoeding voor de pijn, het ongemak en de verminderde kwaliteit van leven die het gevolg zijn van het gehoorverlies of tinnitus.
Toekomstige schade: als de werknemer door het gehoorverlies minder kan verdienen of hogere zorgkosten heeft, kan dat ook worden meegenomen in de claim.

De hoogte van de vergoeding hangt af van de ernst van de schade, de mate van nalatigheid van de werkgever en de persoonlijke situatie van de werknemer. Laat je bij een claim altijd begeleiden door een arbeidsrechtspecialist of een letselschadeadvocaat.

Welke gehoorbescherming voldoet aan de wettelijke normen voor de maakindustrie?

Gehoorbescherming voor de maakindustrie moet voldoen aan de Europese PBM-verordening (EU) 2016/425 en de Europese Standaard EN 352. Die norm stelt eisen aan de dempingsprestaties, duurzaamheid en gebruiksinstructies. Voor oordoppen geldt specifiek EN 352-2. De gehoorbescherming moet het geluidsniveau reduceren tot onder 85 dB(A) voor mensen die continu in lawaaierige omgevingen werken.

In de praktijk maakt het type gehoorbescherming een groot verschil. Wegwerpschuimoordopjes zijn goedkoop, maar bieden geen goede pasvorm voor langdurig gebruik en worden daardoor vaak niet of verkeerd gedragen. Gehoorbescherming op maat, zoals otoplastieken, sluit nauwkeurig aan op de gehoorgang en biedt daardoor betrouwbare bescherming gedurende een volledige werkdag. Dat is ook de reden waarom veel bedrijven in de maakindustrie, metaalbewerking en machinefabrieken kiezen voor maatwerk in plaats van universele middelen.

Bij gehoorbescherming op maat van Shush komen wij persoonlijk bij jou op locatie langs om een oorafdruk te maken. Onze otoplastieken worden met de hand gemaakt in ons eigen Nederlandse laboratorium en zijn voorzien van het exclusieve keramische KS-filter. Dat filter dempt harde geluiden zonder de geluidsweergave te vervormen, zodat werknemers collega’s en omgevingsgeluiden nog goed kunnen horen. Bij aflevering voeren wij direct een afdichtingscontrole uit, en wij geven twee jaar garantie op de pasvorm. Zo weet je zeker dat je gehoorbescherming niet alleen aan de normen voldoet, maar ook écht gedragen wordt.

Wat zijn de meest gemaakte fouten die leiden tot aansprakelijkheid?

Veel werkgevers denken dat ze voldoen aan de regels, maar maken in de praktijk fouten die hen later duur komen te staan. Dit zijn de meest voorkomende:

Geen of verouderde RI&E: de geluidssituatie op de werkvloer verandert door nieuwe machines of werkprocessen, maar de RI&E wordt niet bijgewerkt.
Gehoorbescherming beschikbaar stellen maar niet controleren op gebruik: het verstrekken van oordopjes is niet genoeg. De werkgever moet ook toezien op correct gebruik.
Verkeerde keuze van gehoorbescherming: gehoorbescherming die niet past bij het geluidsniveau of niet comfortabel genoeg is om de hele dag te dragen, wordt niet gebruikt. Dat risico ligt bij de werkgever.
Geen periodieke gehoortesten: werknemers die dagelijks boven de 80 dB(A) werken, hebben recht op regelmatige gehoortesten. Wie die niet organiseert, mist vroege signalen van schade én laat een wettelijke verplichting liggen.
Geen instructie of voorlichting: werknemers moeten weten waarom gehoorbescherming nodig is en hoe ze die correct gebruiken. Dat is een zelfstandige verplichting, los van het verstrekken van de middelen zelf.

Elke fout op deze lijst is een potentieel aanknopingspunt voor aansprakelijkheid. Het goede nieuws: ze zijn allemaal te voorkomen met een beetje structuur en de juiste middelen.

Veelgestelde vragen

Hoe lang heb ik als werknemer de tijd om een claim in te dienen voor gehoorschade?

Voor claims op basis van artikel 7:658 BW geldt een verjaringstermijn van vijf jaar, die begint te lopen op het moment dat de werknemer bekend is met de schade én de aansprakelijke partij. Omdat gehoorschade zich geleidelijk ontwikkelt, kan dat moment lastig vast te stellen zijn. Laat je zo snel mogelijk adviseren door een letselschadeadvocaat zodra je vermoedt dat je gehoorverlies werkgerelateerd is, zodat je geen rechten verspeelt door te lang te wachten.

Kan ik als werknemer aansprakelijkheid claimen als ik bij meerdere werkgevers in lawaaierige omgevingen heb gewerkt?

Ja, dat is mogelijk, maar het maakt de zaak complexer. Bij meerdere werkgevers moet worden vastgesteld welk deel van de blootstelling bij welke werkgever heeft plaatsgevonden en in hoeverre elke werkgever zijn zorgplicht heeft geschonden. In de praktijk kan een rechter besluiten de aansprakelijkheid te verdelen op basis van de duur en intensiteit van de blootstelling per werkgever. Een gespecialiseerde letselschadeadvocaat kan helpen om dit zorgvuldig in kaart te brengen.

Wat moet ik doen als mijn werkgever weigert gehoorbescherming te verstrekken of de RI&E niet uitvoert?

In dat geval kun je als werknemer de situatie melden bij de Nederlandse Arbeidsinspectie, die bevoegd is om handhavend op te treden en boetes op te leggen aan werkgevers die de Arbowetgeving overtreden. Daarnaast kun je de ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging inschakelen, want die heeft wettelijk instemmingsrecht op het arbeidsomstandighedenbeleid. Documenteer ondertussen zelf zoveel mogelijk: noteer data, bewaar communicatie en laat zo nodig een onafhankelijk audiologisch onderzoek uitvoeren.

Geldt de zorgplicht ook voor tijdelijke krachten, uitzendkrachten of zzp'ers op de werkvloer?

Ja, de zorgplicht geldt in principe voor iedereen die feitelijk onder het gezag van de werkgever werkt, inclusief uitzendkrachten en ingeleend personeel. Voor uitzendkrachten rust de verantwoordelijkheid voor veilige arbeidsomstandigheden op de inlener, dus het bedrijf waar zij daadwerkelijk werken. Bij zzp'ers ligt het genuanceerder: zij zijn zelf verantwoordelijk voor hun arbeidsomstandigheden, maar als er sprake is van een gezagsverhouding kan de opdrachtgever toch aansprakelijk worden gesteld.

Hoe vaak moet een RI&E worden bijgewerkt als het gaat om geluid op de werkvloer?

De wet verplicht werkgevers om de RI&E actueel te houden en in ieder geval te herzien na relevante wijzigingen in de werksituatie, zoals de aanschaf van nieuwe machines, een verbouwing of een verandering in werkprocessen. Als vuistregel geldt dat de geluidsmetingen minimaal eens per vier jaar opnieuw worden uitgevoerd, of eerder als de situatie op de werkvloer verandert. Een verouderde RI&E die de werkelijke geluidssituatie niet meer weerspiegelt, wordt door rechters doorgaans gezien als een schending van de zorgplicht.

Maakt het uit of een werknemer zelf heeft geweigerd gehoorbescherming te dragen?

Dat kan de aansprakelijkheid van de werkgever verminderen, maar niet volledig opheffen. Als de werkgever aantoonbaar heeft geïnstrueerd, gecontroleerd en gesanctioneerd bij niet-gebruik, kan eigen schuld van de werknemer worden meegewogen bij de vaststelling van de schadevergoeding. Maar als de werkgever gehoorbescherming heeft verstrekt zonder instructie, toezicht of controle op correct gebruik, blijft de werkgever grotendeels aansprakelijk. Het enkele feit dat er oordopjes beschikbaar waren, is onvoldoende verweer.

Kan tinnitus ook worden geclaimd als beroepsziekte, ook als het gehoorverlies zelf beperkt is?

Ja, tinnitus wordt erkend als een zelfstandige beroepsziekte die los van meetbaar gehoorverlies kan worden geclaimd. De aandoening kan ernstige gevolgen hebben voor de kwaliteit van leven, het slaappatroon en het concentratievermogen, en komt daarmee in aanmerking voor zowel materiële als immateriële schadevergoeding. Audiologisch onderzoek en een gespecialiseerde KNO-arts kunnen de relatie tussen de werkblootstelling en de tinnitus onderbouwen, wat essentieel is voor een succesvolle claim.

Blog Post