Hoe voorkom je gehoorschade als verpleegkundige op de intensive care?

Reacties uitgeschakeld

Als verpleegkundige op de intensive care werk je in een omgeving die veel drukker is dan de meeste mensen denken. Monitoren piepen, beademingsapparatuur zoemt, alarmen klinken aan één stuk door en collega’s communiceren onder tijdsdruk. Dat alles bij elkaar kan op een drukke dienst zomaar oplopen tot geluidsniveaus die je gehoor op de lange termijn beschadigen. Gelukkig kun je daar iets aan doen, zonder dat het je werk in de weg zit. In dit artikel lees je waar de risico’s zitten, hoe je ze herkent en wat je als IC-verpleegkundige praktisch kunt doen om je gehoor te beschermen.

Hoe luid is het eigenlijk op een intensive care?

Veel mensen associëren een ziekenhuis met rust en stilte. Op de intensive care is dat beeld snel bijgesteld. Onderzoek naar geluidsniveaus in ziekenhuizen laat zien dat een drukke IC-afdeling gemiddeld tussen de 60 en 80 decibel haalt, met pieken die daar ruim bovenuit gaan. Ter vergelijking: een gewoon gesprek ligt rond de 60 decibel, een drukke weg rond de 75.

Het probleem is niet altijd het absolute volume, maar de combinatie van constante achtergrondgeluiden en plotselinge pieken. Een alarm dat afgaat, een beademingsapparaat dat harder gaat werken, een infuuspomp die protesteert: al die geluiden stapelen zich op. En omdat je als IC-verpleegkundige vaak lange diensten draait van acht tot twaalf uur, telt die blootstelling snel op.

Een handige vuistregel: als je je stem moet verheffen om verstaanbaar te zijn voor iemand op een meter afstand, is het omgevingsgeluid waarschijnlijk schadelijk. Op een drukke IC is dat geen uitzondering, maar eerder de norm tijdens hectische momenten.

Wat zijn de eerste tekenen van gehoorschade bij zorgpersoneel?

Gehoorschade begint sluipend. Je merkt het niet van de ene op de andere dag, en dat maakt het juist zo lastig. De eerste signalen zijn subtiel en worden vaak weggewuifd als vermoeidheid of stress.

Let op deze vroege tekenen:

Oorsuizen of een pieptoon na een dienst die na een paar uur weer wegtrekt. Dit is een signaal dat de haarcellen in je gehoororgaan overbelast zijn.
Moeite met het verstaan van gesprekken in een rumoerige ruimte, terwijl dat vroeger makkelijker ging.
Het gevoel dat geluiden iets vlakker of minder helder klinken dan normaal.
Vermoeidheid na een dienst die niet alleen fysiek voelt, maar ook mentaal uitputtend is door de constante geluidsprikkels.

Gehoorschade begint altijd in de hogere frequenties. Dat betekent dat je de hoge tonen als eerste verliest, terwijl je in het dagelijkse leven nog redelijk goed hoort. Pas als het verlies groter wordt, merk je het echt. En dan is het helaas al te laat om het terug te draaien, want gehoorschade is onomkeerbaar. Een bijkomend risico is tinnitus: een aanhoudende piep, brom of ruis in je oor die niet meer verdwijnt en concentratieproblemen of slaapproblemen kan veroorzaken.

Welke geluiden op de IC veroorzaken de meeste schade?

Niet alle geluiden op de IC zijn even schadelijk. Het gaat om de combinatie van geluidsniveau én blootstellingsduur. Geluid is schadelijk vanaf 80 decibel bij een blootstelling van acht uur of meer. Maar kortere blootstelling aan hogere pieken kan net zo goed schade aanrichten.

De grootste boosdoeners op een IC zijn:

Alarmen van monitoren en infuuspompen: deze zijn bewust hard en doordringend ontworpen om de aandacht te trekken, maar bij veelvuldige blootstelling zijn ze belastend voor je gehoor.
Beademingsapparatuur: continu aanwezige achtergrondgeluiden die je gehoor niet de kans geven om te herstellen.
Reanimatiesituaties: bij een reanimatie gaat het snel druk en luid. Korte, intense geluidspieken zijn extra belastend voor de haarcellen.
Communicatie onder tijdsdruk: collega’s die door het lawaai heen moeten praten, versterken het totale geluidsniveau op de afdeling.

Het is de optelsom die het gevaarlijk maakt. Eén alarm is niet erg. Maar honderden alarmen per dienst, dag na dag, jaar na jaar, dat is wel degelijk een risico voor je gehoor.

Mag je gehoorbescherming dragen als verpleegkundige op de IC?

Dit is een vraag die veel IC-verpleegkundigen zichzelf stellen, en terecht. De zorg draait immers om communicatie. Je moet je collega’s horen, alarmen opvangen en met patiënten praten. Gehoorbescherming lijkt op het eerste gezicht haaks te staan op al die eisen.

Toch is het antwoord genuanceerd positief. Moderne gehoorbescherming met een goed filter dempt schadelijke geluidsniveaus, maar laat spraak en omgevingsgeluiden op een natuurlijk niveau door. Je hoort je collega’s nog prima, je vangt alarmen op, maar de schadelijke piekgeluiden worden afgezwakt. Dat is een wezenlijk verschil met de goedkope schuimrubberen oordopjes die alles afsluiten en je inderdaad doof maken voor je omgeving.

Of gehoorbescherming op jouw afdeling is toegestaan, hangt af van het beleid van je werkgever en de specifieke situatie. In steeds meer ziekenhuizen groeit de bewustwording dat ook zorgpersoneel recht heeft op bescherming tegen schadelijk geluid. Het is de moeite waard om dit bespreekbaar te maken met je leidinggevende of de arbodienst.

Wat is het verschil tussen oordoppen en otoplastieken voor zorgpersoneel?

Als je als IC-verpleegkundige gehoorbescherming overweegt, kom je al snel voor een keuze te staan: universele oordoppen of otoplastieken op maat?

Universele oordoppen zijn betaalbaar en direct beschikbaar. Ze zijn geschikt voor incidenteel gebruik. Het nadeel is dat ze niet bij iedereen even goed passen, snel oncomfortabel worden tijdens lange diensten en soms meer dempen dan wenselijk is in een zorgomgeving.

Otoplastieken zijn gehoorbescherming op maat, gemaakt op basis van een individuele oorafdruk. Ze bieden een aantal voordelen die voor zorgpersoneel bijzonder relevant zijn:

Superieur draagcomfort: na een week wennen voel je ze nauwelijks meer, wat ze ideaal maakt voor lange diensten.
Nauwkeurige pasvorm: ze sluiten perfect aan op jouw gehoorgang, ook als die afwijkend gevormd is.
Betere geluidsweergave: met een kwalitatief filter blijft spraak helder en herkenbaar, terwijl schadelijke pieken worden gedempt.
Langere levensduur: otoplastieken gaan gemiddeld vijf jaar mee, wat ze per gebruiksmoment kostenefficiënter maakt dan je zou verwachten.

Oorkappen zijn voor de meeste IC-situaties minder geschikt. Ze passen slecht in combinatie met een bril, slijten sneller en vervormen het geluid op een manier die vermoeidheid kan versterken. In de praktijk worden ze bovendien vaker afgedaan, waardoor bescherming op de momenten die ertoe doen ontbreekt.

Hoe vraag je gehoorbescherming aan via je werkgever?

Je werkgever heeft een wettelijke zorgplicht als het gaat om gehoorschade. Wanneer medewerkers regelmatig worden blootgesteld aan geluidsniveaus boven 80 decibel, is de werkgever verplicht maatregelen te nemen. Dat kan gaan om technische aanpassingen, maar ook om het beschikbaar stellen van goede gehoorbescherming.

Zo pak je het aan:

Breng het ter sprake bij je leidinggevende of de arbodienst. Beschrijf concreet in welke situaties je last hebt van harde geluiden en hoe lang die blootstelling duurt.
Vraag om een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E). Elk bedrijf is verplicht om risico’s op de werkvloer in kaart te brengen, inclusief geluidsrisico’s.
Informeer naar de mogelijkheid van gehoorbescherming op maat. Werkgevers kunnen gehoorbescherming op maat vergoeden als persoonlijk beschermingsmiddel. Dit is zeker het gesprek waard als je dagelijks in een luide omgeving werkt.
Schakel een bedrijfsarts in als je al klachten ervaart zoals oorsuizen of verminderd gehoor. Zij kunnen de situatie beoordelen en aanbevelingen doen richting de werkgever.

Wil je weten wat otoplastieken voor jou als zorgprofessional kunnen betekenen? Wij van Shush, onderdeel van Klinkt Goed Gehoorbescherming, komen persoonlijk langs op locatie om een oorafdruk te maken. Geen gedoe met winkels of wachttijden. Bij aflevering voeren we direct een afdichtingscontrole uit, zodat je zeker weet dat je beschermd bent. Meer informatie over gehoorbescherming op maat voor zorgpersoneel vind je op onze website.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak moet ik mijn gehoor laten controleren als IC-verpleegkundige?

Als je regelmatig werkt in een luide omgeving zoals de IC, is het verstandig om je gehoor minimaal één keer per jaar te laten testen. Een audiologisch centrum of de bedrijfsarts kan een audiogram maken waarmee eventueel gehoorverlies vroeg wordt opgespoord. Vraag je werkgever of dit onderdeel kan zijn van het periodiek medisch onderzoek (PMO), waar je als werknemer recht op hebt.

Kan ik otoplastieken ook gebruiken in combinatie met een stethoscoop?

Ja, dat is mogelijk, maar het vraagt om de juiste aanpak. Sommige leveranciers bieden otoplastieken aan met een speciale demping die laag genoeg is om een stethoscoop nog effectief te kunnen gebruiken, of ze bieden de mogelijkheid de oordopjes tijdelijk te verwijderen voor auscultatie. Bespreek dit specifieke gebruik altijd vooraf met de aanbieder, zodat het filter op jouw werksituatie wordt afgestemd.

Wat als mijn leidinggevende mijn verzoek om gehoorbescherming niet serieus neemt?

Als je leidinggevende je verzoek niet oppakt, kun je de stap zetten naar de arbodienst of bedrijfsarts en je zorgen daar formeel kenbaar maken. Je kunt ook de ondernemingsraad inschakelen, die een adviserende rol heeft bij arbeidsomstandighedenbeleid. Als laatste stap kun je een melding doen bij de Nederlandse Arbeidsinspectie, die toeziet op de naleving van de Arbowet, inclusief de verplichtingen rondom geluidsblootstelling.

Herstelt mijn gehoor zich als ik na een drukke dienst oorsuizen heb?

Tijdelijk oorsuizen na een luide dienst, ook wel een tijdelijke drempelverhoging genoemd, kan binnen enkele uren tot een dag verdwijnen. Maar dit is een waarschuwingssignaal: je haarcellen zijn overbelast geweest. Herhaalt dit zich regelmatig, dan stapelt de schade zich op en kan het tijdelijke oorsuizen overgaan in permanente tinnitus of blijvend gehoorverlies. Zie het als een rode vlag en onderneem actie voordat de schade onomkeerbaar wordt.

Zijn er ook maatregelen die de afdeling zelf kan nemen om het geluidsniveau te verlagen?

Zeker. Naast persoonlijke gehoorbescherming zijn er ook organisatorische en technische maatregelen die het geluidsniveau op een IC kunnen verlagen. Denk aan het optimaliseren van alarmdrempels zodat onnodige alarmen worden gereduceerd, het gebruik van geluidsabsorberende materialen in de ruimte, en het instellen van stille periodes. Steeds meer ziekenhuizen werken met 'alarm fatigue'-programma's die zowel de veiligheid als het welzijn van medewerkers verbeteren.

Hoe lang duurt het voordat ik gewend ben aan het dragen van otoplastieken tijdens mijn dienst?

De meeste mensen hebben één tot twee weken nodig om volledig te wennen aan otoplastieken. In het begin kunnen ze iets onwennig aanvoelen en klinkt je eigen stem anders, een normaal effect dat snel verdwijnt. Het is verstandig om ze de eerste dagen geleidelijk in te dragen, bijvoorbeeld een paar uur per dienst, en daarna de draagduur langzaam op te bouwen. Na de gewenningsperiode ervaren de meeste gebruikers ze als nauwelijks merkbaar.

Kan ik als zorgprofessional ook zelf otoplastieken aanschaffen als mijn werkgever ze niet vergoedt?

Ja, je kunt otoplastieken ook op eigen initiatief en kosten aanschaffen. De investering ligt doorgaans tussen de 150 en 250 euro, maar gezien de levensduur van gemiddeld vijf jaar is dat per dag een verwaarloosbaar bedrag in vergelijking met de waarde van je gehoor. Bovendien kun je de kosten mogelijk aftrekken als beroepskosten of vergoeding aanvragen via je zorgverzekering, afhankelijk van je polis. Het is altijd het proberen waard om dit eerst bij je werkgever aan te kaarten, want in veel gevallen worden ze alsnog vergoed als persoonlijk beschermingsmiddel.

Blog Post